1 Doelstellingen van het practicum bij module 2 *

2 Introductie UNIX (niet voor Scheikunde) *

3 Het CDE-scherm *

4 De (UNIX-) shell *

5 Enkele eenvoudige commando's *

6 Werken met directories *

7 Werken met files *

8 Meer commando's *

9 Werken met een editor *

10 Meer mogelijkheden met de editor *

11 Het gebruik van floppies binnen UNIX *

12 Shell-scripts (alleen W & I) *

13 Protectie en Permissie *

14 Introductie MacOS (alleen Scheikunde) *

Naam	Introductie	Aantal Transistoren	Snelheid (MIPS)
4004	1971	2300	0.06
8080	1974	6000	0.6
8086	1978	29000	0.8
80286	1982	134000	2.7
80386	1985	275000	6
80486	1991	1185000	13
Pentium	1993	3100000	100
Pentium Pro	1995	5500000	440
Pentium I	1997	7500000
Pentium II	1999	9500000
Celeron	1999.3	19000000

1. Introductie UNIX (niet voor Scheikunde)
1. Een stukje geschiedenis

UNIX is het systeem waarmee binnen de divisies Wiskunde & Informatica en Natuurkunde & Sterrenkunde wordt gewerkt. Natuurlijk zijn er ook andere systemen denkbaar, maar UNIX heeft al geruime tijd zijn waarde bewezen voor de universitaire omgeving. Een achtergrondartikel over de geschiedenis van UNIX is te vinden op: http://www.bell-labs.com/history/unix/

2. UNIX en DOS

In tegenstelling tot bijvoorbeeld Microsoft Windows en Macintosh is UNIX van zichzelf geen grafische omgeving waarin je met behulp van de muis kunt manoeuvreren, maar wordt er gebruik gemaakt van commando's. De grafische laag die op de meeste UNIX systemen wordt gebruikt heet het X Windowing System, kortweg X.

Tijdens je studie zul je zeer veel commando's leren gebruiken. Tijdens Inleiding Computergebruik leer je enkele (maar lang niet alle) zeer belangrijke commando's.

Wanneer je wel eens met DOS hebt gewerkt zul je merken dat er veel overeenkomsten zijn. Hieronder is een tabel opgenomen met enkele veelgebruikte commando's in UNIX en DOS. Tijdens het practicum zullen we met deze commando’s oefenen.

 

ACTIE	UNIX	DOS
Maak een directory	mkdir	mkdir
Verander van directory	cd	cd
Geef de inhoud van een directory weer	ls	dir
Verwijder een directory	rmdir	rmdir
"Edit" een bestand	emacs of vi	edit
Verwijder een bestand	rm	del
Kopieer een bestand	cp [oldfile] [newfile]	copy [oldfile] [newfile]
Wijzig de naam van een bestand	mv [oldfile] [newfile]	rename [oldfile] [newfile]
Toon bestand	more [filename]	type [filename]

3. Gebruik van handleidingen en help in UNIX

De informatie die in deze cursus wordt gepresenteerd is lang niet volledig, een voorzichtige schatting is dat maar 5% (!) van de mogelijkheden van UNIX aan bod komt. Een handleiding over UNIX waarin alle mogelijkheden worden besproken is vele honderden pagina's dik!

Toch zul je als je deze module hebt doorlopen redelijk met UNIX uit de voeten kunnen. Het is daarna belangrijk om regelmatig zelf op zoek te gaan naar de informatie die je nodig hebt. Je kunt dat doen door die dikke boeken te gaan lezen. Een andere mogelijkheid is om de manual-pages te raadplegen die al in UNIX zijn ingebouwd. Hoe je dat moet doen staat beschreven in hoofdstuk 5 van deze module.

Belangrijk is dat je je realiseert dat je met UNIX zeer veel kunt doen. Alleen door jezelf steeds vragen te blijven stellen en de antwoorden in de manuals op te zoeken leer je UNIX echt goed gebruiken.

Een goede houding is om er steeds vanuit te gaan dat binnen UNIX alles kan. Slechts zeer zelden zul je merken dat deze uitspraak toch niet helemaal waar is.

3. Het CDE-scherm

Wanneer je inlogt in UNIX (zie module 1) verschijnt over het algemeen een scherm dat eruit kan zien als het onderstaande: het CDE scherm. Soms zijn er één of meerdere windows naast of over elkaar op het scherm te zien zoals hier, maar meestal is alleen het Control Panel onderaan zichtbaar. De belangrijkste onderdelen van het CDE-scherm staan hieronder aangegeven.



---

---

---

---

---

1. De (werking van) verschillende onderdelen van CDE X-windows

2. De (UNIX-) shell

De server-computers bij de divisies Wiskunde & Informatica en Natuurkunde & Sterrenkunde aan de VU werken allemaal onder het bedrijfssysteem UNIX (wettig gedeponeerd handelsmerk van Bell Laboratories).

1. Functies van de shell

Shell is de naam van het programma dat de commando's van je scherm leest of ontvangt en zorgt dat de commando's worden uitgevoerd. Er zijn verschillende soorten shells en als je een loginnaam krijgt toegewezen wordt daarmee een van die typen shells aan jou verstrekt. In principe werken we bij de divisie Wiskunde en Informatica met de Bash-shell en bij de divisie Natuurkunde met de C-shell. De shell is niet alleen een programma dat je commando's interpreteert, maar ook een programmeertaal. Tijdens het vak Inleiding Programmeren zul je nog uitgebreid met deze functie van bash kennismaken.

Van de shell zijn verschillende versies in omloop. De originele versie, de zogenaamde Bourne shell, heet sh. Als student van de divisie Wiskunde en Informatica krijg je meestal de Bourne-again shell, ofwel 'bash'. Deze lijkt in heel veel aspecten op 'sh' maar kan ook een aantal handige dingen meer. Zo probeert bash als je tijdens het intikken van een commando op de Tab toets drukt zo goed mogelijk waar je mee bezig was voor je af te maken. Als je dus een file met een hele lange naam zou willen bewerken bv. 'dit_is_een_file_met_een_hele_lange_naam' kun je na het intikken van 'dit' (maar voordat je op return drukt) op Tab drukken waarna de shell de naam voor je afmaakt, vooropgesteld dat er in je directory geen andere file is die zo begint. Als die wel zou bestaan geeft bash de verschillende mogelijkheden en kun je wat karakters aan de filenaam toevoegen om de keuze duidelijk te maken.

Verder beschikt bash over een geheugen: er wordt onthouden welke commando's je allemaal al hebt ingetikt. Met behulp van de pijltjestoetsen kun je door de lijst van opdrachten wandelen en het geschikte commando opnieuw laten uitvoeren. Dit kan je een hoop denkwerk schelen bij meer ingewikkelde commando's.

Er zijn nog meer zaken waarop sh en bash verschillen, maar bovengenoemde mogelijkheden kunnen je al heel wat tikwerk besparen.

De C-shell die door de divisie natuurkunde wordt gebruikt kent ook de meeste van deze handigheidjes. Het basisprincipe van beide shells is gelijk, maar op onderdelen kunnen er flinke verschillen bestaan.

i Gebruik nooit twee shells door elkaar, dit kan door de verschillen behoorlijk verwarrend zijn. In het algemeen is het is beter eerst één shell heel goed te leren kennen en eventueel later over te stappen.

 

3. De shell opstarten

Het enige dat nu nog gedaan moet worden is het creëren van een window waarin je met de shell kunt gaan werken. De procedures voor het opstarten van de shell verschillen per divisie.

1. Wiskunde en Informatica

: Plaats de muiswijzer op de achtergrond (dit is alles wat niet binnen een ander window of het "Control Panel'' zit) en druk één maal op de rechter muisknop. Open het Machines submenu.

Er verschijnt een menu waarmee je uit verschillende machines kunt kiezen. Klik op de regel "local host". Na enkele seconden verschijnt er een window waarin de shell draait.

i In niet-CDE desktops heet zo’n window vaak ‘xterm’ of ‘terminal’.

 

 

 

 

2. Natuur- en Sterrenkunde

: Klik op het driehoekje boven het Personal Applications icoontje. Er ontvouwt zich een submenu.

Kies Terminal. Na enkele seconden verschijnt er een

(terminal)window waarin de shell draait

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4. Enkele eenvoudige commando's

Voor het werken met de shell gebruiken we shell-commando's. In dit hoofdstuk komen enkele eenvoudige, maar veelgebruikte commando's aan de orde.

1. Date, who, ls, lpr en man

Commando's zoals who, date, ls, lpr en man worden ook wel shell-commando's genoemd. In de loop van deze module kom je nog een aantal andere shell-commando's tegen. Een overzichtje van nuttige shell-commando's staat achterin de handleiding van Inleiding Programmeren (appendix A).

: Zorg ervoor dat je een window hebt waarin een shell draait (zie het vorige hoofdstuk). Plaats de muiswijzer binnen het window zodat je commando's kunt invoeren.

Iedere opdracht die je aan de computer geeft moet altijd met de toets waar ENTER op staat afgesloten worden. Dat is het teken dat jij klaar bent met intikken en de computer nu aan het werk moet met jouw commando. Als je geen ENTER intikt gebeurt er dus niets. We zullen dat van nu af aan er niet meer bij vertellen. Als je je afvraagt of het klopt dat er niks gebeurt, geef dan nog een keer ENTER, misschien was je het vergeten (teveel keer kan nooit kwaad).

Linksboven in het window staat op de onderste niet-blanco regels de prompt (een $ bij W & I, een % bij N & S) gevolgd door de cursor. De prompt geeft aan dat de computer klaar is met het verwerken van je vorige opdracht. Je zou het inloggen dus kunnen beschouwen als het eerste commando dat jij aan de computer gegeven hebt. Achter de prompt kun je opdrachten voor UNIX intikken.

: druk op ENTER

Als dat het enige is wat je doet, je hebt dus geen commando ingetikt, dan wordt dit verstaan als "Voer geen opdracht uit''. Daar is het systeem (vrijwel) meteen mee klaar, en je wordt daarvan op de hoogte gesteld door de volgende prompt.

1. date

7 date

De computer geeft de datum en het tijdstip. Ten teken dat de opdracht uitgevoerd is verschijnt op de volgende regel dus weer een prompt.

2. who

7 who

Het resultaat is een lijst van personen die op dit moment op de computer zijn ingelogd. Ook is de tijd te zien waarop ze hebben ingelogd en hoe de terminal heet waarop ze werken. Wanneer je op een NT-machine of een workstation bent ingelogd dan wordt na dit commando alleen je eigen naam genoemd. Dit komt omdat op een NT-machine of een workstation maar één persoon tegelijkertijd kan inloggen, terwijl je via een terminal met een aantal mensen op hetzelfde systeem werkt.

Wanneer de uitvoer meer dan een scherm beslaat kun je dat scherm voor scherm (of regel voor regel) bekijken, door de commando’s more, yap of less aan het commando who mee te geven.

7 who | more

Het "|"-teken heet een pipe. Je vindt het meestal naast de BACKSPACE-toets op je toetsenbord (met SHIFT). Meer over pipes in paragraaf 8.4. Met more wordt zoveel van een file afgedrukt tot het scherm vol is. Door op ENTER te drukken worden nieuwe regels weergegeven, met de spatiebalk verschijnt een nieuwe pagina. Wanneer alle regels zijn afgedrukt keer je automatisch terug naar de prompt. Met q (quit) kun je tussendoor terugkeren naar de prompt.

7 who | yap (alleen W & I)

Het commando yap (yet another page) drukt ook de eerste pagina van de output af. Met ENTER kun je regel voor regel laten verschijnen. Druk op h (HELP) om een lijst te krijgen van alle opties die er zijn om binnen de output te navigeren.

3. ls

1. argumenten die bepalen op welke manier het commando wordt uitgevoerd (zgn. opties). Deze argumenten beginnen met een '-', en heten ook wel 'vlaggen'. Bijvoorbeeld:

7 ls -l (dit is geen één, maar een L)

Optie -l bepaalt dat niet alleen de namen van de files worden afgedrukt maar ook een aantal nadere gegevens, zoals het soort file, de grootte, de naam van de eigenaar, wat je er mee mag doen en het laatste moment van wijziging.

7 ls -a

Dit commando toont alle files in je huidige (in dit geval home-) directory. Er zijn namelijk al een paar files voor je aangemaakt door het systeem. De namen daarvan beginnen met een punt. Je home-directory wordt aangegeven door een . (punt).

2. argumenten die bepalen waarop het commando wordt uitgevoerd. Stel je even voor dat er zich in de directory waar je op dat moment bent een file bevindt met de naam fred.

1. lpr

Het printen van files kan met het commando lpr gevolgd door de filenaam.

Alleen W & I: omdat je maar een beperkt printbudget hebt zullen we je niet vragen dit commando uit te voeren. Uitdraaien gaan standaard naar de grote Océ-laserprinter op de vierde etage.

Het commando pbudget geeft aan hoeveel pagina's je nog kunt printen. Wanneer je pbudget -all doet krijg je een overzicht van alle pagina's die je geprint hebt met een aanduiding wanneer dat was.

2. man

1. Een commando afbreken

Soms kan het voorkomen dat je een commando wilt afbreken voordat het volledig uitgevoerd is. Dat doe je door de control toets (meestal linksonder op het toetsenbord met afkorting CTRL) in te drukken, deze vast te houden en de c in te drukken.

7 who

Zodra de lijst met loginnamen begint:

: druk CTRL-c

De computer breekt het commando dan af, en antwoordt weer met een prompt.

2. Password wijzigen

2. Werken met directories

Directories zijn te vergelijken met grote multomappen waarin verschillende soorten documenten (files) zitten. Bijvoorbeeld notities, memo's, schetsen en berekeningen. De vergelijking met een multomap gaat echter niet helemaal op, omdat een directory ook weer verschillende sub-directories kan bevatten. Dit is in het echt natuurlijk niet mogelijk.

Het UNIX-systeem heeft een hiërarchisch filesysteem, dit houdt in dat directories en files in relatie tot elkaar zijn georganiseerd.

1. Directories maken, de inhoud bekijken en veranderen van directory

Als je steeds meer files maakt en geen verdere actie onderneemt zal je home-directory heel onoverzichtelijk worden. Zo'n handelwijze zou overeenkomen met het op één grote stapel leggen van alle papieren die je ontvangt zodat je tenslotte in die stapel niets meer kunt terugvinden. Als je dat beter wilt beheren doe je er verstandig aan om bij elkaar horende spullen ook bij elkaar te bewaren. In het Unix filesysteem kan dat gelukkig ook. Je kunt nieuwe directories maken met het commando mkdir (make directory). Achter dit commando typ je de naam van de directory die je wilt aanmaken.

Je kunt bijvoorbeeld een directory maken waarin je je files kunt zetten die je maakt bij het practicum Inleiding Computergebruik. De naam die je voor die directory zou kunnen gebruiken is inlcomp.

7 mkdir inlcomp

In je home-directory is nu een sub-directory met de naam inlcomp gemaakt.

7 ls

Je ziet de directory inlcomp die je net hebt aangemaakt staan.

7 mkdir inlprog

7 ls

Je hebt nu alvast een directory gemaakt waarin je de bestanden van het vak Inleiding Programmeren, dat binnenkort start, kunt plaatsen. Met het commando ls zie je nu de twee subdirectories inlcomp en inlprog staan. Schematisch kunnen je je dit zo voorstellen:

Dit proces van creëren van directories kun je verder doorzetten. Ook in de directory inlcomp kun je weer directories maken enz. Je krijgt op deze manier een (omgekeerde!) boom van directories. Aan de uiteinden van de takken zitten de bladeren (de files) waarin gegevens staan. Over files meer in het volgende hoofdstuk.

Het hele filesysteem van Unix is dus in boomvorm georganiseerd. Uiteraard is jouw homedirectory niet de belangrijkste file in het hele systeem (behalve dan misschien vanuit jouw optiek). Ook boven jouw directory bevindt zich een hele boom van directories. Het startpunt van de hele boom is de zogenaamde 'root', die wordt aangeduid met het teken '/'. Deze wortel bevindt zich volgens het spraakgebruik van de informatica bovenaan de boom. Zoals je misschien al had gemerkt groeien in de informatica de bomen op hun kop!

Via het commando cd (change directory) kun je door een groot gedeelte van de boom wandelen. Sommige delen van de boom zijn echter niet voor iedereen toegankelijk, je kunt deze directories dan ook niet bekijken.

7 cd inlcomp

Met het commando cd verplaats je dus je werkdirectory (de directory waarmee je aan het werk bent) naar die nieuwe directory. Je stapt als het ware de directory binnen en kunt daar vanaf nu subdirectories en files bekijken en maken.

7 ls

Via ls kun je weer bekijken welke documenten of sub-directories er aanwezig zijn in de directory inlcomp. Hij is natuurlijk nog leeg.

Je kunt altijd direct terug naar je home-directory met het commmando cd ~ (~ is de naam van jouw home directory). De home directory van een andere gebruiker, bv. van piet wordt aangegeven door ~piet). Een andere mogelijkheid om naar je home directory te gaan is door het tikken van cd zonder argument.

: Ga terug naar je homedirectory.

De directory 'boven' de directory waar je bent wordt de parent directory van die directory genoemd. Een parent directory wordt in Unix aangegeven met '..'. Met '.' wordt de directory aangegeven waar je op dat moment bent. Je kunt één stap teruggaan in de directory-boom door het commando cd .. te gebruiken.

: Ga naar de parent directory van je home-directory. Bekijk welke documenten en/of subdirectories in deze directory te vinden zijn. Gebruik hiervoor het commando ls -l. Als het goed is zie je je eigen homedirectory staan met al zijn eigenschappen. De home-directories van je medestudenten zijn ook te zien.

: Ga naar je home-directory. Met het commando ls -l inlcomp krijg je informatie over wat er in de directory inlcomp staat. Ga met behulp van de manual na welke optie je aan ls kunt meegeven zodat niet de inhoud maar de eigenschappen van de directory worden getoond.

2. De weg kwijt??

Wanneer je de weg kwijt bent en niet meer precies weet in welke directory je je bevindt dan kun je dat vragen aan Unix met het commando pwd (Print Working Directory).

: Ga terug naar je home-directory

7 pwd

Wat wordt afgedrukt is de volledige padnaam (pathname) van de directory waar je op dat moment bent. De naam ontstaat door achter elkaar alle directories (gescheiden door het symbool '/', de zogenaamde slash) op te schrijven die je vanaf de root moet doorlopen om bij de huidige directory te komen: dus via / kom je bij de sub-directory home en daarna bij je home-directory. Oftewel: /home/jenaam.

Wanneer een padnaam begint met een "/" wordt vanuit de root directory naar die file gezocht, we noemen dit de absolute padnaam. Wanneer een padnaam niet begint met een "/'' wordt naar de file gezocht vanuit de directory waarin je je bevindt, dit is de relatieve padnaam. Relatieve en absolute namen onderscheiden zich dus doordat de absolute namen beginnen met een slash, en de relatieve juist niet.

Het kan natuurlijk voorkomen dat je een file zoekt die ergens op de schijf staat, maar waar? Het volgende commando begint te zoeken in de huidige directory (daar staat het puntje ‘.’ voor) en zal afdrukken waar het file met de naam ‘verhaaltje’ staat.

7 find . –name verhaaltje

i Je kunt altijd teruggaan naar je home directory met het commando cd

M Let op: in andere systemen (MS-DOS of Windows) wordt voor de slash '/' het teken '\' (backslash) gebruikt. Dit teken heeft binnen UNIX een andere betekenis.

M Binnen UNIX mogen in een directory- of filenaam geen spaties voorkomen, behalve als je er quotes om plaatst (bijvoorbeeld: "a b")

4. Werken met files

Een file is een bestand ergens in het geheugen van de computer. Alle informatie in de computer en de daarbij behorende geheugensystemen is georganiseerd in de vorm van files. In feite kunnen ze niet alleen tekst bevatten maar ook computerprogramma's in machinetaal.

: Zorg ervoor dat je in je home-directory staat.

7 cp /usr/prac/ip/file inlcomp/mijnfile

Let er op dat er een spatie is tussen cp en de eerste /.

Met dit commando kopieer je het bestand met de naam file dat staat in de subdirectory ip van de subdirectory prac van de subdirectory usr van de root.

Met inlcomp/mijnfile geef je aan waar je deze file precies wilt neerzetten (gerekend vanaf de directory waar je je op dat moment bevindt, in dit geval je home-directory) en hoe je hem noemt: je plaatst hem in de subdirectory inlcomp en je geeft het oorspronkelijke bestand file nu de naam mijnfile.

7 cd inlcomp

7 ls

De file mijnfile staat in de subdirectory inlcomp

De inhoud van een file kun je bekijken met het commando cat.

7 cat mijnfile

UNIX antwoordt met de inhoud van de file. Deze bestaat uit drie regels tekst.

7 cp mijnfile file2

Nu heb je twee files met identieke inhoud. Je kunt dat controleren door met cat de beide files te bekijken.

7 diff mijnfile file2

De computer schrijft alle regels op het scherm die niet gelijk zijn in beide files (in dit geval nul regels).

Het is mogelijk files van naam te laten veranderen. Daarvoor is het commando mv ("move'').

7 mv mijnfile rommel

Stel vast met het commando ls dat de file nu rommel heet.

Het verwijderen van een file gaat met het commando rm ("remove'').

7 rm rommel

Ga na dat deze inderdaad verdwenen is. Kijk altijd uit met het gebruik van het remove-commando. Als je een file hebt weggegooid is deze onherroepelijk verdwenen. Er bestaat niet zoiets als een prullenbakje waaruit je nog wel weer je documenten kunt opvissen.

6. Meer commando's

In dit hoofdstuk laten we de werking zien van enkele veelgebruikte commando's. We geven slechts een korte uitleg over deze commando's. Wanneer je meer wilt weten over de mogelijkheden van een commando maak dan gebruik van de manual.

1. Commando's combineren

De shell kan nog veel meer dan regel voor regel commando's uitvoeren. Zo kun je twee commando's op een regel combineren door ze, gescheiden door een ; achter elkaar te zetten

7 who;date

Nu worden achtereenvolgens de personen die ingelogd zijn en de datum en tijd afgedrukt.

2. Speciale tekens

Er zijn een paar characters die in de shell een speciale betekenis hebben.

? betekent ieder willekeurig karakter

* betekent nul of meer willekeurige karakters

Deze worden ook wel wildcards (jokers) genoemd.

1. ?

7 ls f?le2

Er wordt hier gezocht naar alle files in de directory waar deze beschrijving op past (het is er maar één: file2).

2. *

Het is niet altijd nodig om de volledige naam van een file als argument aan een commando mee te geven. Je kunt een soort kortschrift gebruiken waarbij het systeem zelf aanvult wat je niet hebt meegegeven. De aanduiding m* in een commando betekent: "alle files in de directory die beginnen met een m''. Een enkele "*'' is een kortere schrijfwijze voor "alle files in de directory". Ze mogen ook in combinatie gebruikt worden.

Voorbeeld 1:

7 ls /u*/pr??/ip/?anton*

Er blijken twee files te zijn die aan deze beschrijving voldoen.

Voorbeeld 2:

Neem even aan dat je in je directory een aantal versies hebt staan van een bepaald programma dat je aan het schrijven bent, die je allemaal zou willen afdrukken (niet iets om in werkelijkheid aan te raden want misschien wel een flinke hap uit je printerbudget).

prog

prog1.1

prog1.2

prog1.3

prog1.4

prog2

Je kunt dat doen door het commando lpr prog*. Alle files waarvan de naam begint met 'prog' worden dan naar de printer gestuurd. De * staat dus voor een willekeurig aantal tekens.

Die speciale betekenis van ? en * kun je weer omzeilen door de naam waar ze in voorkomen tussen enkele aanhalingstekens te zetten zoals bv. in ls '?'. Hiermee wordt alleen de file gemeld waarvan de naam ook werkelijk ? is.

M Kijk erg goed uit bij het gebruik van * bij het weggooien van files. Of liever nog, gebruik het dan helemaal niet. Als je bedoelt rm *2 (gooi alle files weg die op 2 eindigen) maar je tikt per ongeluk rm * 2 (met een spatie tussen de * en de 2), betekent dat: gooi alle files weg, en bovendien de file 2. Het systeem klaagt dan dat de file 2 niet bestaat, nadat (zoals je zelf hebt opgegeven) al je files zijn weggegooid!

3. Redirectie van invoer en uitvoer

De meeste commando's die we tot dusver hebben gezien produceren output op het beeldscherm. Sommige vragen ook om input vanuit het toetsenbord. Je kunt in Unix de input of output ook altijd uit een file halen of naar een file wegschrijven.

Je kunt de output van ls bijvoorbeeld naar een file sturen in plaats van naar het scherm.

7 ls > naarfile

7 cat naarfile

De output van ls komt nu in de file naarfile terecht. Wanneer de file naarfile nog niet bestaat wordt die aangemaakt. Als de file al wel bestaat is de oude inhoud nu verdwenen!! Pas daarmee op! Als je wilt dat de output van het commando niet de gegevens in de file vervangt, maar ze er achter plakt dan kun je >> in plaats van > gebruiken.

7 date >> naarfile

7 cat naarfile

Op dezelfde manier kun je een programma dat invoer van het toetsenbord verwacht in plaats daarvan uit een file laten lezen door achter het commando een < teken en de naam van de file te zetten.

4. Pipes

Het commando who vertelt wie er ingelogd zijn op de machine waarop jij op dat moment aan het werk bent. Veronderstel dat je die lijst zou willen bekijken met yap; dat kan door de output van who eerst naar een file te sturen en daarna die file met yap te bekijken:

who > temp

yap temp

In Unix bestaat de nogelijkheid om dit proces te stroomlijnen door middel van een zogenaamde pipeline of pipe: je geeft de output van het ene commando (who) mee als input voor het tweede commando (yap) door ze achter elkaar te zetten met een '|' (vertical bar) symbool ertussen.

7 who | yap

Het resultaat is hetzelfde als hierboven, alleen wordt de file temp niet gecreëerd of gewijzigd. Het voorkomt dus dat je veel tijdelijke files moet aanmaken die je later weer weggooit.

5. Grep

• Het kan zijn dat je in een file een bepaalde naam zoekt, maar dat je niet weet of die wel of niet met hoofdletters is geschreven. Je kunt dan aan grep een extra optie meegeven zodat naar beide mogelijkheden wordt gezocht. Ga met behulp van de manual na hoe je dit moet doen.

1. Sorteren

1. Met meer programma's tegelijk werken

2. Werken met een editor

Je gaat nu zelf een file "editen" met een zogeheten editor. W & I maakt gebruik van de editor met de naam ipe (Inleiding Programmeren Editor- in feite een versie van de Emacs-editor), N & S werkt met dtpad. Alleen de manier waarop de editor wordt opgestart en de vormgeving van het window zijn verschillend, de eigenlijke werking van het programma is daarna nagenoeg gelijk.

Eenvoudig gezegd is een editor een applicatie om tekst in een file te zetten en te veranderen. Aangezien je nog veel met de editor zult moeten werken, is het belangrijk om deze paragraaf goed door te nemen. Appendix D in de reader van Inleiding Programmeren geeft je een handig overzicht van vaak gebruikte toetscombinaties.

7 cd

Terug naar je home-directory.

7 cd inlcomp

De directory van Inleiding Computergebruik die je net hebt aangemaakt.

7 cp /usr/prac/ip/maan maan

Je hebt nu een kopie gemaakt van de file met de file maan in de sub-directory ip naar de directory inlcomp en je hebt hem maan genoemd.

1. De editor ipe opstarten (alleen W & I)

Het shell commando ipe roept de editor GNU-Emacs aan. Met een editor kun je zowel bestaande files veranderen als nieuwe files creëren. We gaan de editor eerst gebruiken om een bestaande file te veranderen; hoe je nieuwe files creëert wordt verderop uitgelegd.

7 ipe maan

Je krijgt dit scherm. De file maan blijkt een bekend lied te bevatten. Alleen zijn er op onverklaarbare wijze een paar fouten ingeslopen die we gaan herstellen.

De cursor staat helemaal linksboven in de file.

Bijna onderaan het scherm zien we een zwarte balk, die de mode-line wordt genoemd. In deze mode-line staat onder andere de naam van de file waar we mee bezig zijn. Onder de mode-line bevindt zich nog een regel (de echo area). Op deze regel komen eventuele (fout)meldingen of aanwijzingen van de editor te staan.

 

 

 

3. De editor dtpad opstarten (alleen N & S)

: Klik op het driehoekje boven het Personal Applications icoontje. Er ontvouwt zich een submenu.

Kies Text Editor. Na enkele seconden verschijnt er een

window waarin de editor draait

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4. Belangrijke toetsen: CTRL en META

Er zijn twee belangrijke toetsen die je veel zult gebruiken, CTRL (control) en META. De CTRL toets zit meestal linksonder op het toetsenbord. Het opschrift van de META-toets verschilt per toetsenbord. Meestal is het de ALT-toets. Soms zit naast ALT een toets met een à (wiebertje/diamant) erop. Dit is dan de META-toets.

De notatie CTRL-a betekent: druk de CTRL toets in, houdt deze toets vast en druk op 'a'.

5. Noodrem

Bij het gebruik van een nieuw instrument is het altijd nuttig om te weten waar de noodrem zit. Wanneer er iets mis gaat probeer dan (een paar keer) CTRL-g.

We doen nu even expres iets fout en corrigeren de fout dan weer:

7 CTRL-x

7 CTRL-f

Onderaan het scherm in de statusbalk zie je nu staan Find file: met de huidige directorynaam. Hierachter kan je de gewenste filenaam intypen. Dit commando wordt normaal gebruikt om een nieuwe file te openen.

Stel nu dat je je vergiste, je wilde helemaal geen nieuwe file openen.

7 CTRL-g

Als het goed is is nu alles weer normaal.

7. Bewegen door de file

We gaan nu door de file bewegen met de pijltjestoetsen, HOME en END. Deze toetsen bevinden zich aan de rechterkant van het toetsenbord.

pijltje-naar-links (of CTRL-b): naar links (backward)

pijltje-naar-rechts (of CTRL-f): naar rechts (forward)

pijltje-naar-beneden (of CTRL-n): naar beneden (next)

pijltje-naar-boven (of CTRL-p): naar boven (previous)

HOME (of CTRL-a): naar begin van de regel

END (of CTRL-E): naar einde van de regel (end)

META-< naar het begin van de file

META-< naar het eind van de file

META-: ga naar de opgegeven regel

META® of META-f één woord vooruit

META¬ of META-b één woord achteruit (of META-F resp. META-B)

PAGE-DOWN of CTRL-v ga een scherm omlaag (vooruit)

PAGE-UP of META-v ga een scherm omhoog (terug)

: beweeg de cursor door de file met behulp van deze commando's/toetsen.

Er is nog een andere manier om de cursor op een bepaalde positie te zetten: de muis. Als je met de linker muisknop op een letter klikt, komt de cursor op die positie te staan.

Onderaan het window zie je een zwarte statusbalk. Daarin kun je zien op welke regel de cursor op dit moment staat.

8. Wijzigingen aanbrengen

We gaan de tekst nu veranderen.

: ga met de cursor naar het eind van de zesde regel. Vul deze regel aan totdat er staat (je kunt gewoon gaan typen): Hoe huplt zijn paardje het dek op en neer Als je typfouten maakt kun je ze uitwissen met de toets BACKSPACE.

: Ga nu met de cursor terug naar het begin van het woord het op dezelfde regel en druk een paar keer op de toets DELETE (of Ctrl-D). Het blijkt dat de letter waar de cursor op staat van het scherm verdwijnt, iedere keer als we DELETE gebruiken. Na acht keer staat er dus: Hoe huplt zijn paardje op en neer

Er zijn dus twee manieren om een letter te wissen: BACKSPACE en DELETE. Het verschil is dat BACKSPACE het karakter links van de cursor wist, terwijl DELETE het karakter waar de cursor op staat verwijdert.

: Voeg nu de woorden het dek weer in. Ga terug naar het woord huplt, en verander dit in huppelt.

: Probeer, om enige vaardigheid te krijgen, de letters pe weer uit te wissen met DELETE en voeg ze daarna op dezelfde plaats weer in. Zet de cursor achter het woord paardje op de zesde regel, en druk op ENTER. Je ziet dat de regel gesplitst wordt. Met ENTER voeg je dus een nieuwe lege regel in. Gebruik BACKSPACE om de oude toestand weer te herstellen.

: Voeg na regel 6 de nieuwe regel Hoe zwaaien de wimpels al heen en al weer toe.

Er is nog een ander commando om tekst weg te gooien: CTRL-K. Dit commando wist alles vanaf de positie van de cursor tot aan het einde van de regel. Als de cursor al aan het einde van een regel staat, voegt het de volgende regel samen met de huidige.

: Zet de cursor op de tweede regel tussen het woord somber en zwijgen. Druk op CTRL-K. Je ziet dat het woord zwijgen gewist is.

: Druk nu nog een keer op CTRL-K.

De derde regel is aan de tweede toegevoegd. We realiseren ons hoe stom we zijn geweest: het woord zwijgen moet helemaal niet weg, en die twee regels moeten ook niet samengevoegd worden. Maar geen paniek, met behulp van het 'undo'-commando kunnen we onze laatst uitgevoerde commando weer herstellen.

: Druk nu twee keer CTRL-_ . Dat is tegelijk CTRL, SHIFT en de '-' toets naast de Backspace-toets.

Als het goed is, is onze fout weer hersteld. Door meerdere keren CTRL-_ te gebruiken, kun je steeds meer wijzigingen ongedaan maken.

: Wis de regels Hoe huppelt... en Hoe zwaaien....

9. Wijzigingen opslaan en de editor verlaten

Voordat je de editor verlaat is het belangrijk om te beslissen of je de gemaakte wijzigingen wilt bewaren of niet. Alle wijzigingen die je met de editor hebt aangebracht staan namelijk nog niet in de file in jouw directory! Je kunt de (oude) file in je directory overschrijven met de nieuwe, verbeterde file met het commando CTRL-X CTRL-S (save). Daarna kun je de editor verlaten met Ctrl-X Ctrl-C [close].

Wanneer je de wijzigingen nog niet zelf had opgeslagen vraagt de editor bij gebruik van het commando CTRL-X CTRL-C of je de wijzigingen wel of niet wilt opslaan. Als je heel beslist uit de editor wilt zonder de file terug te schrijven moet je 'n' antwoorden. Dit is gevaarlijk! Daarom vraagt de editor nu of je dit echt wel wilt. Antwoord alleen in dat geval 'yes'. Realiseer je dat de file in je directory is bijgewerkt tot op het moment dat je voor het laatst CTRL-X CTRL-S hebt gedaan. Heb je tijdens het editen nooit gesaved, dan is dus al het edit-werk verloren gegaan. Soms kan het gebeuren dat je met editen de zaak totaal verknoeid hebt. In dat geval is dit een mogelijkheid om de oude versie van de file terug te krijgen.

: Bewaar het bestand

Je ziet op de onderste regel nu staan dat de file is weggeschreven.

: En sluit tot slot de editor af:

De editor wordt gesloten en je keert nu terug naar de shell.

: cat maan

Je ziet dat de file maan inderdaad de inhoud heeft die we het laatst op het scherm hadden.

i Het kan gebeuren dat de computer "down'' (plat) gaat terwijl je aan het editen bent. In dat geval staat in jouw file natuurlijk nog steeds de oude versie die je als laatste bewaard hebt. De editor bewaart voor noodgevallen ongeveer elke 10 minuten een versie van de file waarop jij aan het werk bent. Start 'ipe' gewoon weer op, en als het goed is krijg je op de onderste regel de waarschuwing: file had auto save data; consider M-X recover file. Toets META-x recover-file, gevolgd door ENTER. De naam van de file wordt nu gevraagd. Toets de naam van de file in en beantwoord de erop volgende vraag met yes. Controleer of dit inderdaad de gewenste versie van de file is. Zo ja, bewaar deze dan met behulp van CTRL-X CTRL-S. Omdat maar om de 10 minuten de file wordt bewaard zullen meestal niet al je wijzigingen zijn bewaard.

i Je files steeds consequent "saven" als je belangrijke wijzigingen hebt aangebracht is de beste manier om er zeker van te zijn dat jouw briljante invallen bewaard blijven.

4. Meer mogelijkheden met de editor

1. Meer wijzigingen aanbrengen

Probeer nu de volgende dingen te veranderen:

: Vervang achter op de eerste regel door door en wolken door bomen.

: Ga een regel naar beneden, en vervang somber zwijgen door wild geraas.

: Verander Vrienden in Makkers.

: De vierde regel is dubbel, dus wis die in z'n geheel (met Ctrl-K).

: Verander Zwarte Piet (nu op de vierde regel) in Sinterklaas.

: Het woord koek is dubbel, verwijder er één.



Als alles gelukt is hebben we nu de volgende situatie:

 

 

 

 

 

 

 

3. Volgorde veranderen en tekst wissen

1. Beweeg de muis over de tekst met de linker knop ingedrukt. Als je de originele tekst wilt wissen, druk dan op CTRL-W.
2. Klik met de middelste muisknop op de plaats waar je de tekst naar toe wilt verplaatsen (behalve als je alleen wilt wissen)

1. Woorden vervangen

1. Zorg dat de cursor aan het begin van de file staat (META-<)
2. Druk nu op META-%
3. Er wordt je gevraagd om in te tikken welk woord er vervangen moet worden. Typ het woord in en sluit af met ENTER. Typ in welk woord het moet worden, weer gevolgd door ENTER. De editor vraagt per woord of het veranderd moet worden of niet. Antwoord met: 'y'=vervang, 'n'=niet vervangen, '!'=alles automatisch vervangen zonder verder te vragen , 'q'=stoppen.

1. Woorden zoeken

1. Zet de cursor aan het begin van de file (META-<)
2. Druk op CTRL-S.
3. Tik het woord in wat je zoekt. Terwijl je de letters intikt zoekt de editor al naar het woord en springt de cursor naar het eerste woord dat voldoet aan wat jij intikt.
4. Met CTRL-S spring je naar het volgende woord dat voldoet aan de letters die je hebt ingetikt.
5. Wanneer je het juiste woord hebt gevonden, druk je op de ENTER toets. Hiermee geef je aan dat je klaar bent met zoeken en verlaat je de zoekfunctie.

1. Een nieuwe file maken

Je kunt een nieuwe file creëren door de naam van een niet-bestaande file aan de editor op te geven.

7 ipe xyz

: Je komt in de (geheel lege) file xyz terecht. Tik één of twee regels onzin in en bewaar het bestand. Overtuig je ervan dat de file xyz met deze inhoud nu daadwerkelijk bestaat.

 

2. Met meer files tegelijk werken

2. Het gebruik van floppies binnen UNIX

In MS-DOS en Windows is elk diskettestation en elke harde schijf een apart filesysteem. Onder Unix is er maar één systeem met de root als basis. Eventuele andere systemen kunnen daaraan worden gekoppeld. De technische term daarvoor is mounten. Daarvoor bestaan commando's, die alleen door de afdeling systeembeheer kunnen worden gebruikt.

Toch heb je wel de mogelijkheid om een floppydrive aan het bestaande filesysteem te koppelen Dit gaat als volgt:

: Stop een floppy in het diskettestation van workstation

7 volcheck

Je hoort het diskette station draaien en de diskette wordt gemount. Je hebt het filesysteem nu uitgebreid met de opslagcapaciteit van je floppy. De inhoud van de diskette vind je in de directory /floppy/floppy0. Met die directory ga je precies zo om als met andere Unix files.

Je kunt nu bijvoorbeeld files kopiëren van een willekeurige plaats in het filesysteem naar je floppy (of andersom) via de bekende Unix commando's en je kunt binnen die floppy-directory ook weer nieuwe directories maken enzovoort.

Als je klaar bent met werken op de floppy wil je natuurlijk de floppy meenemen

: Zorg dat je de directory /floppy/floppy0 hebt verlaten, want een directory waar je op dat moment in bezig bent kun je niet unmounten.

7 eject

De diskette komt naar buiten.

4. Shell-scripts (alleen W & I)

Je hebt al kennis gemaakt met een groot aantal commando's in UNIX. Vooral in het begin zul je met deze commando's voldoende uit de voeten kunnen. Na verloop van tijd zul je echter merken dat je sommige handelingen te vaak moet uitvoeren of een aantal commando's achter elkaar moet intypen. Dit wordt al snel vervelend. In deze gevallen is het handig om een shell-script te schrijven dat deze handelingen voor je kan uitvoeren.

Een shell-script wordt geschreven in de editor, waarna deze file door UNIX wordt aangeroepen en uitgevoerd. Net zoals je dat met een willekeurig commando als grep of sort kunt doen, kun je tegen de shell zeggen dat zijn invoer uit een file komt en niet van het toetsenbord.

Eigenlijk is een shell-script dus niets meer dan een file met tekst, maar deze tekst moet wel aan bepaalde regels voldoen: het moet een syntactische structuur bezitten, zodat het voor UNIX duidelijk is dat het om een script gaat. UNIX kan het shell-script dan lezen, de commando's interpreteren en zorgen dat deze commando's worden uitgevoerd. Op deze manier gebruik je de shell (zowel sh als bash) dus niet alleen als een programma dat je commando's interpreteert, maar ook als programmeertaal. Op deze manier kun je lange, moeilijk te onthouden commando's of een serie commando's afkorten tot enkele letters.

1. Een zeer eenvoudig shell-script

We hebben al eens de commando's date en who gecombineerd (zie hoofdstuk 9: Meer commando's). Wanneer je deze informatie wilt hebben, maar je hebt geen zin om de commando's steeds in te tikken, dan kun je hiervan een shell-script maken.

: Start de shell

: Start ook de editor Emacs (commando ipe)en zorg ervoor dat de windows van de shell en Emacs tegelijk op je scherm leesbaar zijn. Pas hiervoor zonodig de grootte van de windows aan.

: Typ in de editor onderstaande tekst letterlijk over en bewaar de file onder de naam datetime in de directory inlcomp.

who

date

: Ga naar de shell. Zorg ervoor dat je in de directory inlcomp staat.

7 sh datetime

Met dit commando run je het script in de shell. Met het commando sh roep je eerst de shell aan, die het shell-script datetime voor je uitvoert. De gevraagde gegevens worden op je scherm gezet. Op zich bespaart dit shell-script je niet heel veel tijd (je moet nu zelfs meer letters intypen!), maar het geeft wel in een notendop de werking van een shell-script weer.

2. Shell-scripts met variabelen

In shell-scripts (en in computerprogramma's in het algemeen) wordt veel met variabelen gewerkt. Een variabele is een plaats waar een waarde kan worden opgeslagen. Deze waarde kan van geval tot geval verschillen, afhankelijk van de keuze van de gebruiker. Een variabele begint altijd met een letter, gevolgd door een combinatie van letters, cijfers of andere tekens.

Binnen UNIX zijn al een groot aantal standaard variabelen in gebruik, deze worden in hoofdletters geschreven. Daarnaast kun je zelf in je shell-scripts variabelen definiëren, wanneer je kleine letters gebruikt ontstaan er geen problemen met de standaard gedefinieerde variabelen.

: Typ in de editor onderstaande shell-script letterlijk over en bewaar de file onder de naam welkom in de directory inlcomp.

echo Wat is je naam?

read antwoord

echo Hallo $antwoord, welkom bij Inleiding Computergebruik

: Run het shell-script welkom. Beantwoord de vraag die je gesteld wordt.

Dit shell-script maakt gebruik van de variabele antwoord.

$antwoord geeft aan dat de waarde moet worden genomen van de variabele antwoord.

Het commando echo drukt altijd het argument (datgene dat er achter staat) af.

Wanneer je een fout hebt gemaakt in het overtypen, dan verschijnt er een foutmelding op het scherm. Probeer de fout te herstellen en bewaar de file weer. Run het shell-script opnieuw. Wanneer je de foutmelding niet begrijpt of de oplossing niet weet vraag dan je practicumbegeleider of een medestudent om je even te helpen.

: Probeer nu zelf de shell-script uit te breiden met de volgende vragen: hoe oud ben je, waar woon je en welke studierichting doe je? Verzin zelf leuke reacties op de antwoorden die je in moet voeren. Bewaar en run de script.

i Voor verschillende soorten shells (sh, csh, ksh enz.) kan de werking anders zijn. Studenten Wiskunde & Informatica hebben steeds te maken met wat beschreven staat voor de Bourne shell (sh)!

3. Een shell-script executable maken

Wanneer je een shell-script wilt uitvoeren typ je nu steeds sh gevolgd door de filenaam. Wanneer je de file executable maakt hoef je alleen nog maar de filenaam in te typen. Het executable maken van een file gaat door middel van het commando chmod 700 of chmod +x. Beide commando's hebben dezelfde werking, namelijk ervoor zorgen dat de file nu door de shell uitvoerbaar (executable) is. Een script werkt, als je het executable hebt gemaakt, dus op dezelfde manier als een Unix-commando.

7 chmod 700 welkom

Het intypen van de naam van de file is nu voldoende om het shell-script uit te voeren.

7 welkom

4. De plaats van shell-scripts

De file welkom uit de vorige paragraaf moet voordat die kan worden uitgevoerd wel staan in de directory waar je op dat moment bent. Als je niet bent in de directory waar de file staat dan kan de shell je opdracht niet vinden en komt er een foutmelding:

: Ga naar je home-directory.

7 welkom

Je kunt er echter voor zorgen dat je vanuit elke plaats een (zelfgemaakt) commando kunt uitvoeren door de file waarin het commando staat te verplaatsen naar de subdirectory met de naam bin in je home-directory. Als die directory er nog niet is moet je die eerst maken. De shell zoekt standaard op een aantal plaatsen waar commando's zouden kunnen staan, en één daarvan is je bin (bin staat voor binary) directory.

: Ga na of je in je home-directory een subdirectory hebt met de naam bin. Maak deze directory zonodig aan.

: Verplaats de shell-scripts simpel en gesprek naar de directory bin. Voer beide shell-scripts (als je in de directory bin staat) een keer uit om te controleren of ze nog werken.

: Ga naar je home-directory.

7 welkom

Je merkt dat het shell-script nu wel werkt.

Als je wilt weten op welke plaatsen de shell zoekt kun je dat opvragen door te kijken naar de waarde van de variabele PATH.

7 echo $PATH

Je ziet dan, gescheiden door ':' de locaties waarin de shell naar commando's zoekt. Tezamen vormen ze de waarde van de variabele PATH.

Voor de duidelijkheid: onderstaand commando drukt alleen het woordje PATH af.

7 echo PATH

i Als je de waarde van een variabele wilt gebruiken moet je dus de naam van de variabele vooraf laten gaan door een $-teken.

Je kunt de waarde van de PATH-variabele, en ook die van allerlei andere variabelen, zelf instellen.

Het meest gebruikelijk is dat te doen door allerlei waarden die bepalen hoe jij de shell wilt gebruiken in te stellen in de file .profile die zich in je home-directory bevindt. De commando's die in die file staan worden uitgevoerd als je inlogt, en de dan ingestelde waarden gelden dan verder voor de duur van de sessie, tenzij je ze tussendoor weer verandert. Je kunt de file .profile op de gebruikelijke manier met de editor bewerken.

5. Argumenten meegeven aan een shell-script

Je kunt, net als bij bestaande UNIX-commando's, argumenten meegeven aan een shell-script. Wanneer het commando of shell-script wordt uitgevoerd wordt de waarde van de argumenten meegenomen bij het berekenen van het antwoord.

: Typ in de editor onderstaande shell-script letterlijk over en bewaar de file onder de naam showarg in de directory bin.

echo Het aantal argumenten is $#

echo Het eerste argument is $1

echo Het tweede argument is $2

echo Het derde argument is $3

7 sh showarg jan piet (wanneer je het shell-script eerst executable hebt gemaakt typ dan showarg jan piet)

Je voert hier het commando showarg uit met twee argumenten: argument jan en argument piet.

De waarden van deze argumenten worden opgeslagen in de parameters $1 en $2. Bij dit commando is er geen derde argument, deze krijgt dan ook geen waarde. Het totaal aantal argumenten wordt geteld en bevindt zich in $#.

7 sh showarg jan piet klaas

Nu is er ook een derde argument. De waarde wordt opgeslagen in parameter $3.

6. Keuzes maken

Met behulp van de variabelen en/of parameters kun je in het shell-script keuzes maken.

: Typ in de editor onderstaande shell-script letterlijk over en bewaar de file onder de naam moeilijk in de directory bin.

echo Vind je shell-scripts schrijven moeilijk? Typ ja of nee.

read antwoord

if test $antwoord = ja

then

echo Je hebt $antwoord ingetikt. Je vindt het moeilijk

else

echo Je hebt $antwoord ingetikt. Je vindt het niet moeilijk

fi

: Run shell-script moeilijk. Beantwoord de vraag eerst met ja. Run het script daarna nog een keer met het antwoord nee.

: Typ in de editor onderstaande shell-script letterlijk over en bewaar de file onder de naam verwijder in de directory bin.

echo Wil je echt $1 verwijderen?

read antwoord

if test $antwoord = ja

then

echo $1 is verwijderd!

rm $1

else

echo dan verwijder ik niets

fi

7 sh verwijder moeilijk

Wanneer je 'ja' invoert wordt het shell-script moeilijk verwijderd.

De variabele test is hier het hulpmiddel dat een berekening uitvoert over wat er achter staat, dwz. kijkt of dat waar of niet waar is. Op grond van de berekende waarheidswaarde kiest het script de actie die tussen then en else staat (in het geval van true) of de actie die tussen else en fi staat, in het geval van false.

: test kan ook voor je kijken of een file, waarvan je de naam als argument meegeeft, wel of niet bestaat. Ga na hoe je dat moet doen.

7. Keuzes: de case-functie

Een andere mogelijkheid om keuzes te maken is de case functie. Daarbij wordt datgene wat na het commando case staat vergeleken met elk van de patronen in de rij die volgt op het woordje in.

: Typ in de editor onderstaande shell-script letterlijk over en bewaar de file onder de naam stoplight in de directory bin. Test of het shell-script naar behoren werkt.

echo Geef een kleur

read stoplicht

case $stoplicht in

rood) echo STOP ;;

oranje) echo Stoppen als het kan, anders doorrijden ;;

groen) echo Doorrijden ;;

blauw|bruin|paars) echo Dit zijn geen stoplichtkleuren! ;;

esac

i Commando's als if en case dien je altijd op een goede manier af te sluiten, zodat de computer weet dat hij niet verder hoeft te zoeken naar meer keuzemogelijkheden. Het einde van een if-statement wordt aangegeven met fi, het einde van een case-statement met esac. (de commando's achterstevoren gelezen).

7 sh showarg

: Het script showarg dat je eerder hebt gemaakt werkt niet helemaal naar behoren. Als je geen argumenten meegeeft wordt toch drie keer een regel begonnen over de waarde van een argument, zonder dat het script er iets achter kan invullen. Kun je met behulp van case het script showarg zo veranderen, dat het eerst meldt hoeveel argumenten er zijn, en daarna:

- bij 0 argumenten klaar is

- bij 1 argument meldt: "het enige argument is ...."

- bij 2 argumenten: "het eerste argument is ......"

"het tweede argument is ..."

- bij 3 of 4 argumenten:

"meer dan twee argumenten mag niet"

8. Herhalen: de while-functie

Door middel van het commando while kun je de shell één of meer opdrachten laten herhalen, zolang aan een bepaalde voorwaarde is voldaan.

7 Typ in de editor onderstaande shell-script letterlijk over en bewaar de file onder de naam herhalen in de directory bin.

antwoord="ja"

while test $antwoord = "ja"

do

echo "OK, nog een keer"

echo "Moet ik nog steeds doorgaan?"

read antwoord

done

Deze shell-script voert de regels tussen do en done uit zolang de gebruiker als antwoord ja intikt.

In plaats van de regel

while test $antwoord = "ja"

mag je ook schrijven:

while [ $antwoord = "ja" ]

Zowel de functie test als de vierkante haken zorgen ervoor dat de uitdrukking $antwoord = "ja" wordt geëvalueerd. Op grond van de uitkomst (true of false) wordt besloten of er nog moet worden doorgegaan met herhalen.

: Schrijf nu zelf een script dat de gebruiker steeds om twee dingen vraagt: een zoekterm en de naam van een file. Als de laatste de naam is van een bestaande file uit de huidige directory, zoekt je script op in hoeveel regels van de file de zoekterm voorkomt en drukt dat aantal af. Dit proces wordt steeds herhaald totdat de gebruiker de naam van een niet-bestaande file opgeeft. Het script geeft dan een melding en stopt.

HINT: je kunt van een regel een aantal karakters afhakken met behulp van het 'cut' commando. Kijk in de manual hoe dat precies moet.

9. Meer mogelijkheden met shell-scripts

Met shell scripts kan nog veel meer. Het is zelfs mogelijk om complete programma's te schrijven met specifieke shell commando's samen met gewone UNIX commando's. Het voert echter te ver om hier dieper op in te gaan; zie voor meer informatie de manual of een andere uitgebreide handleiding over UNIX.

 

 

6. Protectie en Permissie

1. Werkwijze 1

7 ipe maan

1. Werkwijze 2

Binaire notatie	Octaal getal	Protectiemode	Betekenis
000 000 000	000	---------	Niemand mag lezen, schrijven of uitvoeren (komt niet voor??)
100 100 100	444	r--r--r--	Iedereen mag lezen, maar niemand mag schrijven of uitvoeren
110 100 100	644	rw-r—r--	Eigenaar mag lezen en schrijven, anderen alleen lezen
111 100 100	744	rwxr—r--	Eigenaar mag lezen, schrijven en uitvoeren, anderen alleen lezen
110 110 100	664	rw-rw-r--	Eigenaar en groep mogen lezen en schrijven, rest alleen lezen
111 111 111	777	Rwxrwxrwx	Iedereen mag lezen, schrijven en uitvoeren. GEVAARLIJK!!

2. Introductie MacOS (alleen Scheikunde)
1. Inleiding

Deze sectie is bedoeld om gebruikt te worden met de programmatuur die geïnstalleerd is op de Mac computers van de Divisie Scheikunde in de computerruimtes P3.23.

2. Scherm lay-out

• Maak een lege folder aan op de Desktop. Probeer de folder naar de schijf System te verplaatsen. Probeer daarna de folder naar de schijf System te verplaatsen. Waarom lukt dat niet ? Probeer eens een file van de schijf Programs naar de schijf System te slepen. Je zult zien dat deze file niet wordt niet verplaatst maar gekopieerd. Hetzelfde gebeurt als je files tussen de harddisk en een floppy disk of de file server probeert te verslepen. Verplaatsen werkt alleen op dezelfde disk.

1. Sherlock2

Files kun je zoeken op naam, grootte, aanmaakdatum en nog wat andere uiterlijke eigenschappen met behulp van het programma Sherlock2 (onder het menu).

Je kunt met Sherlock2 ook files zoeken die een bepaald woord bevatten. Omdat dit een langduriger proces is dan het zoeken op uiterlijke kenmerken kun je het zoeken beperken tot een aantal files (of folders met files) die je met de Finder geselecteerd hebt (met Shift-klik, of door een kadertje om een aantal files te tekenen). Om een hele schijf (volume) te doorzoeken moet dat volume geïndexeerd worden, wat op zichzelf een tijdrovend karwei is. Als je veel zoekopdrachten uit wilt voeren is dat wel de moeite waard.

2. Printen

De printer in zaal P3.23 is met de Mac verbonden via het netwerk.

Selecteer de Chooser in het menu en controleer of Appletalk "Active" is. Kies dan in de Chooser dialoog de zone Chemie, printer type Laserwriter 8 en printer Chemie-P323 Spooler. Je kunt nu vanuit allerlei applicaties printen. De printer is gevuld met A4 papier, en zorgt dus, via Fileà Page Setup, dat je applicatie op A4 formaat print.

3. Uitloggen